Cách lập ngân sách chi tiêu cá nhân hằng tháng: 4 bước và mẫu theo lương 12 triệu

Tóm tắt nhanh: một ngân sách tháng dùng được ở Việt Nam bắt đầu từ ngày lương về, chia thành bốn nhóm (cố định, biến động, tiết kiệm, hiếu hỉ và Tết), có một mẫu số cụ thể theo lương 12 triệu, và được soát lại 15 phút mỗi tuần. Không cần tỷ lệ 50/30/20 hay 6 chiếc lọ đúng từng phần trăm. Cần một con số cho từng nhóm và một ngày trong tuần để nhìn lại.

Thu nhập bình quân của người lao động Việt Nam năm 2025 là 8,4 triệu đồng một tháng, ở thành thị là 10,1 triệu, theo Cục Thống kê. Ở mức đó, mỗi khoản lệch vài trăm nghìn đều có ý nghĩa. Vậy mà phần lớn hướng dẫn lập ngân sách trên mạng vẫn viết cho người có 4.200 đô la sau thuế và một tấm séc mỗi hai tuần. Bài này viết cho người nhận lương một lần vào ngày 5 hoặc ngày 10, trả tiền nhà bằng chuyển khoản, ăn trưa 45 nghìn, mua hàng trên Shopee ngày 9.9 và mỗi tháng có một đám cưới.

Vì sao ngân sách hay hỏng ngay tháng đầu

Không phải vì bạn thiếu kỷ luật. Ba lý do thường gặp hơn nhiều:

• Ngân sách viết theo tháng dương lịch, tiền về theo ngày lương. Lương ngày 10 mà ngân sách tính từ ngày 1 thì mười ngày đầu tháng luôn "âm" trên giấy và bạn bỏ cuộc trước khi bắt đầu.
• Không có chỗ cho các khoản không đều. Đám cưới, sinh nhật, biếu bố mẹ, quỹ Tết, thay điện thoại. Chúng không xảy ra mỗi tháng nhưng năm nào cũng có, và mỗi lần đến là phá vỡ cả bảng.
• Tiền mặt và ví điện tử không được ghi. Sao kê ngân hàng chỉ thấy một nửa. Nửa còn lại nằm trong MoMo, ZaloPay, ShopeePay và tiền lẻ trả hộ nhóm bạn.

Bốn bước, làm trong một buổi tối

Bước 1: chọn "ngày mùng 1" của bạn là ngày lương

Ngân sách bắt đầu ngày tiền về, không bắt đầu ngày 1. Nếu lương về ngày 10, tháng ngân sách của bạn là 10 đến 9 tháng sau. Chỉ thay đổi này thôi đã khiến số liệu tuần đầu khớp với thực tế.

Bước 2: đếm thu nhập thật, không đếm thu nhập mong

Lương thực nhận sau bảo hiểm và thuế. Thu nhập phụ (dạy thêm, bán hàng, chạy thêm) chỉ đưa vào nếu nó về đều ba tháng liền; nếu không, coi nó là tiền thưởng và ghi riêng. Ngân sách tính trên số thấp nhất mà bạn chắc chắn có.

Bước 3: chia bốn nhóm và đặt một con số cho mỗi nhóm

Nhóm thứ tư là điểm khác biệt giữa ngân sách "trên giấy" và ngân sách sống được ở Việt Nam. Một năm trung bình có bốn đến sáu đám cưới, một cái Tết, vài lần biếu bố mẹ. Cộng lại dễ tới 15 đến 20 triệu. Chia 12 là khoảng 1,5 triệu một tháng. Để riêng số đó từ đầu, thì tháng có hai thiệp cưới không còn là tháng phá sản.

Bước 4: cố định ngày soát lại

Chủ nhật hoặc tối thứ hai, 15 phút. Bổ sung giao dịch tiền mặt và ví điện tử còn thiếu, so từng danh mục với trần, chọn một điều chỉnh. Kịch bản chi tiết ở bài soát tiền hằng tuần 15 phút. Ngân sách không có ngày soát lại chỉ là một bảng tính đẹp.

Mẫu ngân sách theo lương 12 triệu

Người đi làm ở thành phố, ở trọ hoặc thuê chung, đi xe máy, không nuôi con. Số liệu là ví dụ để bạn thay bằng số của mình, không phải chuẩn.

Hai chỗ đáng chú ý. Thứ nhất, "đặt đồ ăn" tách khỏi "ăn uống" vì gộp chung thì không bao giờ biết tiền đi đâu; tách ra thì tuần thứ hai đã thấy. Thứ hai, tiết kiệm 15% ở mức lương này là mục tiêu thực tế. Khảo sát UOB năm 2024 cho thấy gần một nửa người tiêu dùng Việt Nam để dành được ít nhất 20% thu nhập mỗi tháng, và nhóm Gen Z dành trung bình 32%. Nếu bạn đang ở 0%, bắt đầu bằng 5% và nâng dần còn hơn đặt 20% rồi bỏ.

Chuyện ngày sale và trả góp

Năm 2025, người Việt chi khoảng 429 nghìn tỷ đồng trên bốn sàn thương mại điện tử lớn, tức hơn 1,1 nghìn tỷ mỗi ngày, và các đợt 9.9, 11.11, 12.12 là những ngày tiêu cao gấp hai, ba lần ngày thường. Ngân sách không cấm sale. Nó chỉ yêu cầu ngày sale tiêu từ nhóm "mua sắm" đã có trần, không tiêu từ tiền nhà tháng sau. Cách đơn giản: trước 9.9, viết sẵn danh sách ba món và tổng tiền; ngày sale chỉ mua trong danh sách.

Với trả góp 0%, hãy ghi khoản góp vào nhóm cố định ngay khi ký. Khảo sát Euromonitor 2024 cho thấy 40% người Việt đôi khi phải dựa vào thẻ tín dụng hoặc vay tiêu dùng để trang trải chi phí. Trả góp không xấu, nhưng ba khoản góp 500 nghìn là 1,5 triệu cố định mỗi tháng, và ngân sách phải nhìn thấy nó.

Còn 50/30/20 và 6 chiếc lọ?

Cả hai đều là cách chia tỷ lệ, và cả hai đều tốt nếu số của bạn khớp. Với lương 12 triệu ở thành phố, nhu cầu thiết yếu thường chiếm 60 đến 65%, nên 50/30/20 chỉ là hướng, không phải luật. Nếu bạn thích cách chia theo mục đích, phương pháp 6 chiếc lọ có bản Việt hoá khá hợp. Điểm chung của mọi phương pháp: tiết kiệm được chuyển đi trước khi tiêu, không phải phần còn lại cuối tháng.

Làm trong LifesOS

Trong LifesOS Tài chính, bạn đặt hạn mức cho từng danh mục theo tháng ngân sách của mình, ghi chi tiêu bằng một câu ("cơm trưa 45k, gửi xe 5k") và bản báo cáo tuần đọc độ lệch giúp bạn. Muốn xem tỷ lệ tiết kiệm hiện tại của mình, dùng máy tính tỷ lệ tiết kiệm. Dùng thử miễn phí trên web; 50 người đăng ký web đầu tiên được giảm 50% năm đầu với mã FIRST50.

Câu hỏi thường gặp

Lương không cố định thì lập ngân sách thế nào?

Lấy tháng thấp nhất trong sáu tháng gần đây làm thu nhập ngân sách. Tháng nào cao hơn, phần dư đi thẳng vào tiết kiệm và quỹ hiếu hỉ.

Có cần ghi từng khoản 10 nghìn không?

Không. Cần ghi đủ để cuối tuần thấy được từng danh mục. Một câu mỗi lần chi là đủ; ghi thiếu tiền mặt mới là vấn đề.

Vợ chồng nên chung một ngân sách hay hai?

Chung cho nhóm cố định, tiết kiệm và hiếu hỉ; riêng cho nhóm chi tiêu cá nhân với một trần thoả thuận. Cách này giữ được minh bạch mà không phải xin phép nhau từng ly cà phê.

Bao lâu thì thấy hiệu quả?

Thường sau hai tháng ngân sách. Tháng đầu để biết số thật; tháng thứ hai mới là ngân sách đúng nghĩa.

Nguồn

• Cục Thống kê, Thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm quý IV và năm 2025: thu nhập bình quân người lao động 8,4 triệu đồng/tháng. nso.gov.vn
• UOB ASEAN Consumer Sentiment Study 2024, phần Việt Nam: gần một nửa người tiêu dùng tiết kiệm ít nhất 20% thu nhập; Gen Z dành 32%.
• Euromonitor, Consumer Finance in Vietnam 2024: 40% người trả lời đôi khi dựa vào thẻ tín dụng hoặc vay tiêu dùng.
• Metric, báo cáo thương mại điện tử Việt Nam 2025: khoảng 429 nghìn tỷ đồng trên bốn sàn lớn.